•  Pojęcia ograniczonego i nieograniczonego obowiązku podatkowego.

Rozważając zasady opodatkowania jakimkolwiek podatkiem, należy rozpocząć od zrozumienia zwrotu "obowiązek podatkowy". Pojecie to zdefiniowane jest najogólniej w art. 4 Ordynacji podatkowej.

Zgodnie z tym przepisem, obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach.

Skonkretyzowaniem tego pojęcia jest pojęcie zobowiązania podatkowego:

Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego.

Ppodatek może zatem być nałożony ustawą tylko na osobę, na której ciąży obowiązek podatkowy. Od tego zależy prawo opodatkowania przez dane państwo dochodów danej osoby.

W przypadku opodatkowania dochodów osób fizycznych funkcjonują dwie zasady dotyczące obowiązku podatkowego:

•  Zasada nieograniczonego obowiązku podatkowego - jeżeli w danym państwie dana osoba podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu oznacza to prawo tego państwa do opodatkowania wszystkich dochodów danej osoby - niezależnie czy te dochody osiągnęła ona w tym państwie, czy za granicą.

•  Zasada ograniczonego obowiązku podatkowego - opodatkowaniu podlegają jedynie dochody faktycznie osiągnięte w tym państwie.

Zasady określania pojęć ograniczonego i nieograniczonego obowiązku podatkowego ustala ustawodawstwo podatkowego każdego państwa, a ponieważ od tego zależy prawo do opodatkowania całości dochodów przez dane państwo - każdy ustawodawca dąży do jak najszerszego określenia pojęcia nieograniczonego obowiązku podatkowego. W praktyce może dojść do sytuacji, w której jedna osoba może podlegać nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w dwóch państwach. Konfliktom w tych przypadkach zapobiegają ustalenia zawarte w przepisach dotyczących rezydencji w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania.

 

•  Pojęcie nieograniczonego obowiązku podatkowego w przepisach ustaw podatkowych do 31 grudnia 2006 r.

Zgodnie z polskimi przepisami obowiązującymi do dnia 31 grudnia 2006 r.:

"Osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy)."

"Osoby fizyczne, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów z pracy wykonywanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie stosunku służbowego lub stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia, oraz od innych dochodów osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ograniczony obowiązek podatkowy)."

 

•  Pojęcie nieograniczonego obowiązku podatkowego w przepisach ustaw podatkowych od 1 stycznia 2007 r.

W ustawie nowelizującej przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych na rok 2007 uściślono powyższą definicję.

Za osobę podlegającą nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu uważać się będzie osobę, która:

- ma na terytorium Polski centrum interesów osobistych lub gospodarczych lub

- przebywa na terytorium Polski dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Wymieniono też przykładowo dochody (przychody) osiągane na terytorium RP i co za tym idzie - podlegające opodatkowaniu u osoby podlegającej ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu:

•  przychody z pracy wykonywanej na terytorium RP na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

•  przychody z działalności wykonywanej osobiście na terytorium RP, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

•  przychody z działalności gospodarczej prowadzonej na terytorium RP,

•  przychody z położonej na terytorium RP nieruchomości , w tym ze sprzedaży takiej nieruchomości.

 

•  Pojęcie miejsca zamieszkania.

Decydującym pojęciem dla ustalenia ograniczonego lub nieograniczonego obowiązku podatkowego w obecnych polskich przepisach (jak i wielu innych) jest pojęcie miejsca zamieszkania.

Chodzi tu - jak to doprecyzowano w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. - o miejsce, gdzie dana osoba posiada centrum interesów życiowych: osobistych i gospodarczych .

Pojęcie to nie jest jednoznaczne z pojęciem miejsca zameldowania.

Miejsce zamieszkania definiowano w ten sposób także na gruncie przepisów obowiązujących do końca 2006 roku - jako miejsce, w którym osoba faktycznie przebywa oraz ma zamiar stałego tam pobytu. Miejsce stałego zamieszkania określano więc jako miejsce, które stanowi centrum działalności życiowej danej osoby.

 

•  Określanie miejsca rezydencji podatkowej.

Rezydentem podatkowym danego kraju jest osoba, która na podstawie przepisów tego państwa podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.

Każde państwo definiuje we własnych przepisach pojęcie nieograniczonego obowiązku podatkowego. Przeważnie jest ono oparte na kryterium miejsca zamieszkania.

Jak wspomniano, w celu ustalenia rezydencji podatkowej należy sięgać do umów międzynarodowych.

Jeżeli według ustawodawstwa wewnętrznego dwóch umawiających się państw dana osoba podlega nieograniczonemu obowiązkowi w obydwóch państwach, wówczas należy sprawdzić, jakie kryterium uznaje dana umowa za decydujące w pierwszej kolejności dla ustalenia rezydencji podatkowej. Jeśli w dalszym ciągu nie rozstrzyga to sporu - należy sięgnąć do kryterium następnego, i tak dalej.

Umowy odwołują się zazwyczaj do pojęć:

Potwierdzeniem rezydencji podatkowej w danym państwie jest certyfikat rezydencji . Jest to zaświadczenie o miejscu zamieszkania podatnika dla celów podatkowych wydawane przez właściwy organ administracji podatkowej państwa jego miejsca zamieszkania.

Posiadanie certyfikatu rezydencji przez osobę mniemającą w Polsce miejsca zamieszkania pozwala na przykład na pobranie od jej dochodów podatku nie w wysokości przewidzianej przez polskie przepisy podatkowe, ale bezpośrednio na zastosowanie przepisów umowy międzynarodowej w przypadku ustalania podatku m.in. od dywidend, pożyczek, z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, udziałów w spółkach z o.o. i akcyjnych.

Wyjeżdżając z Polski z zamiarem dłuższego pobytu i starając się o zmianę rezydencji podatkowej, warto pamiętać o dopełnieniu obowiązku poinformowania urzędu skarbowego o zmianie miejsca zamieszkania aktualizując NIP-3 .